Pałac Biedrusko — pruska ambicja, wojenna burza i odrodzenie na skarpie nad Wartą

Wystarczy stanąć u podnóża skarpy, podnieść wzrok i zobaczyć, jak spośród koron starych dębów i lip wyłania się neorenesansowa fasada z czworoboczną wieżą — i od razu zrozumieć, dlaczego to miejsce od półtora wieku przyciąga ludzi szukających czegoś więcej niż zwykłych murów. Pałac Biedrusko, położony zaledwie kilkanaście kilometrów na północ od Poznania, niesie w sobie historię ambitnej rodziny, dwóch wojen światowych, cesarskich wizyt i cichego upadku — zakończonego spektakularnym powrotem do życia.

Korzenie — od cystersów do von Treskowów

Ziemia biedruska ma rodowód sięgający średniowiecza — już wtedy należała do cystersów z pobliskich Owińsk. Przez wieki przechodziła z rąk do rąk: w XV stuleciu współwłaścicielami byli Gaworzewscy i Wierzeniccy, a od 1518 roku majątek ponownie trafił pod opiekę zakonnic cysterskich. Zasadniczy zwrot nastąpił pod koniec XVIII wieku, gdy pruskie władze przejęły dobra kościelne i wystawiły je na sprzedaż. W 1798 roku kupił je Zygmunt Otto Treskow — człowiek o niezwykłej biografii. Nieślubny syn arystokraty i służącej, zdobył fortunę jako kupiec, bankier i dostawca wojskowy, a w nagrodę za zasługi otrzymał szlachectwo z przydomkiem „von Treskow".

Majątek odziedziczył syn Otto Zygmunt, a po nim wnuk — Albrecht Otton Maksymilian von Treskow (1845–1901). To właśnie on, trzydziestoletni dziedzic z wizją, postanowił wznieść rezydencję godną rodowej ambicji. Na architekta wybrał Ludwiga Huhna z Gorzowa Wielkopolskiego, a budowę rozpoczęto w 1877 roku. Przez trzy lata, mieszkając tymczasowo w pobliskim Łopuchowie, Albrecht nadzorował powstawanie eklektycznego pałacu na wysokiej skarpie — miejscu, z którego widok rozciąga się aż po dolinę Warty.

Architektura z ambicją cesarstwa

Pałac zaprojektowany przez Huhna to dwukondygnacyjny, asymetryczny gmach wzniesiony na wysokich sklepionych piwnicach, z czworoboczną wieżą w południowo-wschodnim narożniku i kolumnowym portykiem od strony północnej. Fasady zdobi zróżnicowana rustykalność — parter w porządku doryckim, piętro w kompozytowym, a wyższe kondygnacje wieży w toskańskim. Od południa przylega przeszklony pawilon oranżerii, tworzący efekt płynnego przejścia między wnętrzem a ogrodem.

Wnętrza nie ustępują zewnętrzu. Dwukondygnacyjny hall z galerią i drewnianym sufitem, przez który wpada światło z witrażowego świetlika. Sala balowa ozdobiona w stylu pompejańskim, otwierająca się na zimowy ogród. Rzeźby kobiece — Demeter i Afrodyta — strzegą wejścia, a na fasadzie do dziś widnieje cynkowy kartusz z herbem von Treskowów. Sztukaterie z motywami róż, wieńców laurowych, snopów zboża i liści palmowych pokrywają ściany niczym kamienna koronka.

Pałac w mundurze

Sprzedaż majątku armii pruskiej w 1904 roku rozpoczęła najdłuższy rozdział w dziejach pałacu — rozdział wojskowy. Wieś przemianowano na „Weissenburg", a wokół rezydencji rozciągnął się jeden z największych poligonów w prowincji poznańskiej. Pałac stał się siedzibą komendanta obozu i kasynem oficerskim.

Ale to właśnie w mundurze pałac gościł najznamienitszych. W 1910 roku pod jego dachem zatrzymał się cesarz Wilhelm II, zmierzający do Poznania na otwarcie zamku cesarskiego. Po odzyskaniu niepodległości, w 1928 roku wizytę złożył prezydent Ignacy Mościcki, a w 1937 roku — król Rumunii Karol II. Według tradycji w maju 1923 roku gościł tu również marszałek Ferdinand Foch, bohater Wielkiej Wojny.

Po II wojnie światowej pałac stał się klubem oficerskim Ludowego Wojska Polskiego. W latach 1986–1990 żołnierze Jednostki Wojskowej nr 1549 przeprowadzili prace konserwatorskie, odnawiając m.in. malowidła dekoracyjne we wnętrzach. Jednak po przemianach ustrojowych budynek stopniowo tracił użytkowników, aż na kilka lat popadł w całkowite zapomnienie.

Odrodzenie i dziedzictwo

Rok 2009 okazał się przełomowy. Prywatni właściciele nabyli podupadły zespół pałacowo-parkowy i podjęli się gruntownej restauracji. Przywrócono świetność 14-hektarowemu parkowi krajobrazowemu z dwunastoboczną altaną, dwubiegowymi schodami z fontanną-kaskadą z głazami w stylu alpejskim, dwoma stawami i nowo wybudowanym amfiteatrem. W samym pałacu urządzono elegancki hotel z 90 miejscami noclegowymi, restaurację, salę balową, zimowy ogród, dwie sale w neogotyckich podziemiach oraz wieżę widokową — z której, tak jak za czasów Albrechta, wzrok sięga aż po horyzont.

Od 2014 roku w pałacu działa również Muzeum Militariów i Architektury Wnętrz, gdzie obok zabytkowej broni wewnątrz budynku i na wieży, na zewnętrznym placu eksponowane są cięższe eksponaty — w tym samolot An-2, bojowy wóz piechoty oraz transporter opancerzony SKOT. To miejsce, w którym historia militarna spotyka się z codzienną architekturą, tworząc opowieść o tym, jak wojna i pokój współistnieją w tych samych murach.

Pałac Biedrusko stał się także tłem dla polskiego kina — tutaj kręcono sceny do filmów „Gwiaździsta Eskadra", „Ogniem i mieczem" oraz „Dowód życia" z Russellem Crowe'em.

Jak trafić do Biedruska

Pałac znajduje się przy ulicy 1 Maja 82 w Biedrusku (gmina Suchy Las, powiat poznański), zaledwie kilkanaście minut jazdy od centrum Poznania. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 1778/A od 19 stycznia 1978 roku. Dziś pełni funkcję hotelu i centrum wydarzeń — szczegóły dostępne na stronie zamekbiedrusko.pl.

Ten artykuł powstał częściowo dzięki starym fotografiom i nagraniom, które ujrzały światło dzienne, gdy ktoś przyniósł swoje rodzinne pamiątki do digitalizacji. To skłoniło nas do zastanowienia — ile jeszcze takich skarbów kryje się na strychach, w pudełkach po butach, w starych szafach — związanych z Pałacem Biedrusko i jego burzliwą historią? Jeśli posiadasz stare zdjęcia, filmy lub nagrania powiązane z tym miejscem, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc w ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń.