Muzeum Narodowe w Krakowie — strażnik polskiej pamięci od 1879 roku

Wystarczy stanąć przed monumentalną fasadą Gmachu Głównego przy alei 3 Maja, by poczuć ciężar historii, który kryją te mury. Wewnątrz panuje chłodna cisza sal wystawowych, światło pada łagodnie na płótna, a każdy krok po parkiecie przybliża do opowieści, które kształtowały polską tożsamość przez prawie półtora wieku. Muzeum Narodowe w Krakowie to nie tylko budynek — to żywy organizm, który od momentu swojego powstania zbierał, chronił i przekazywał kolejnym pokoleniom to, co najcenniejsze w polskiej kulturze.

Narodziny muzeum w czasach bez państwa

Kiedy 7 października 1879 roku Rada Miasta Krakowa powołała do życia Muzeum Narodowe, Polska nie istniała na mapie Europy. To właśnie dlatego gest Henryka Siemiradzkiego — przekazanie monumentalnego obrazu Pochodnie Nerona miastu Kraków — miał znaczenie wykraczające daleko poza świat sztuki. Było to wezwanie do ochrony polskiej tożsamości przez kulturę. Dzień później 39 artystów zebranych na obchodach pięćdziesięciolecia twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego przekazało swoje dzieła nowo powstałej kolekcji. Muzeum otrzymało swoje pierwsze dwie sale na piętrze renesansowych Sukiennic na Rynku Głównym — i tak, w sercu królewskiego miasta, zaczęła się historia najstarszej i największej instytucji muzealnej w Polsce noszącej miano „narodowej".

Budynek, który czekał na swoją chwilę

Historia samego Gmachu Głównego jest opowieścią o polskiej determinacji. Budowę rozpoczęto w 1934 roku z wielką nadzieją — miał to być gmach godny ambicji młodego, odrodzonego państwa. Pięć lat później wybuchła wojna. Przez dekady szkielet budynku stał nieruchomo przy alei 3 Maja, jak milczący świadek kolejnych zawirowań historii. Prace wznowiono dopiero po wojnie, ale ciągnęły się latami. Gmach otworzył się dla publiczności w pełni dopiero w 1990 roku — w pierwszym roku wolnej Polski. Trudno o bardziej symboliczny moment.

Skarby za murami

Kolekcja Muzeum Narodowego w Krakowie liczy dziś ponad 900 tysięcy eksponatów — od starożytnej archeologii po sztukę współczesną. To, co zaczęło się od kilkunastu obrazów w dwóch salach Sukiennic, rozrosło się dzięki hojności pokoleń darczyńców w rozległy labirynt polskiej i europejskiej kultury.

Perłą zbiorów jest bez wątpienia Dama z gronostajem Leonarda da Vinci, przechowywana w Muzeum Czartoryskich — jedno z zaledwie kilkunastu zachowanych dzieł mistrza. Obok niej wiszą płótna Jana Matejki, w tym monumentalny Hołd pruski, oraz Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta z 1638 roku. Galeria sztuki polskiej XIX wieku w Sukiennicach prezentuje z kolei prace twórców Młodej Polski — Jacka Malczewskiego, Stanisława Wyspiańskiego i Olgi Boznańskiej — których wizjonerskie dzieła definiowały polską tożsamość artystyczną na przełomie wieków.

Kolekcja numizmatyczna, licząca 100 tysięcy obiektów i uważana za najlepszą polską kolekcję numizmatyczną na świecie, mieści się w Muzeum Emeryka Hutten-Czapskiego. Dom Jana Matejki przy ulicy Floriańskiej, dom Józefa Mehoffera przy Krupniczej, a nawet willa Atma Karola Szymanowskiego w Zakopanem — to tylko niektóre z dwunastu oddziałów, z których każdy opowiada inny rozdział polskiej kultury.

Dwanaście oddziałów, jedna misja

Muzeum Narodowe w Krakowie to dziś sieć dwunastu oddziałów rozrzuconych po dwóch miastach. Od Sukiennic na Rynku Głównym, gdzie wszystko się zaczęło, przez Pałac Biskupa Erazma Ciołka ze sztuką średniowieczną, po Muzeum Karola Szymanowskiego w zakopiańskiej willi Atma — każdy oddział jest samodzielnym światem. Łączy je wspólna misja: upowszechnianie sztuki polskiej i zagranicznej, ochrona dziedzictwa, które buduje most między przeszłością a przyszłością.

W 2023 roku muzeum odwiedziło ponad 1,85 miliona osób, co uczyniło je trzecim najczęściej odwiedzanym muzeum sztuki w Polsce i trzydziestym ósmym na świecie. To nie są suche statystyki — to dowód na to, że instytucja powołana w czasach zaborów wciąż przemawia do współczesnego widza.

Strażnik tożsamości

Historia Muzeum Narodowego w Krakowie jest nieodłącznie spleciona z historią Polski. Powstało, gdy nie było państwa — i stało się jednym z filarów polskiej tożsamości. Przetrwało dwie wojny światowe, tracąc po drodze ponad tysiąc dzieł zagrabionych przez okupanta. Rosło dzięki darom zwykłych ludzi i wielkich rodów, stając się jednym z najważniejszych muzeów w Europie Środkowej. Przez prawie 150 lat pełniło rolę, którą w czasach zaborów trudno było przecenić — przypominało Polakom, kim są.

Gdzie nas znajdziesz

Gmach Główny Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się przy alei 3 Maja 1. Pełna oferta wystawiennicza i godziny otwarcia dostępne są na stronie mnk.pl.

Ten artykuł powstał częściowo dzięki starym fotografiom i nagraniom, które ujrzały światło dzienne, gdy ktoś przyniósł swoje osobiste wspomnienia do digitalizacji. To skłoniło nas do refleksji — ile jeszcze takich skarbów kryje się na strychach, w pudełkach po butach, w starych szafach — materiałów związanych z Muzeum Narodowym w Krakowie i jego historią. Jeśli posiadasz stare media powiązane z tą instytucją, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc je zachować dla przyszłych pokoleń.