Hotel Caspar — pięć stuleci historii zapisanej w murach ciepliciego browaru

Wyobraź sobie plac Piastowski w Cieplicach tuż po zmierzchu. Barokowa fasada Pałacu Schaffgotschów nabiera miodowego odcienia w świetle latarni, a z pobliskiego Parku Zdrojowego niesie się zapach starych lip. Naprzeciwko pałacu stoi budynek, który widział tu wszystko — ponad trzysta lat wojen, zaborów, kuracjuszy i artystów. Dziś nosi nazwę Hotel Caspar. Ale jego prawdziwa historia zaczyna się znacznie głębiej — w XVII-wiecznych piwnicach zamkowego browaru.

Browar, który stał się hotelem

Cieplice Śląskie-Zdrój to najstarsze udokumentowane uzdrowisko w Polsce — lecznicze źródła termalne odnotowano tu już w 1281 roku, gdy rycerze joannici otrzymali te ziemie z nadania księcia Bernarda Świdnickiego. Od 22 tysięcy lat spod ziemi biją tu gorące wody, osiągające temperaturę do 90 stopni Celsjusza — najgorętsze złoża termalne w kraju. To właśnie te źródła przyciągnęły uwagę możnych i uczonych, a przy nich wyrosła cała infrastruktura zdrojowa, w tym budynek, który znamy dziś jako Hotel Caspar.

Pierwotnie w tym miejscu przy Placu Piastowskim 28 stał browar zamkowy — Schlossbrauerei — należący do potężnego rodu Schaffgotschów, którzy władali Cieplicami nieprzerwanie od 1381 roku, kiedy rycerz Gotsche Schoff nabył miejscowość od wdowy po księciu Bolku II Świdnicko-Jaworskim. Browar sięga korzeniami XVII wieku, a jego masywne murowane piwnice z kolebkowymi sklepieniami na filarach przetrwały do dziś, tworząc fundament współczesnego hotelu.

Oś czasu — od browaru do hotelu

Pięciu Casparów — duchy uzdrowiska

Nazwa hotelu nie jest przypadkowa. To hołd złożony niezwykłemu zbiegowi okoliczności: przez ponad dwa stulecia historię Cieplic kształtowali mężczyźni noszący to samo imię — Caspar. Każdy z nich odcisnął trwały ślad na tożsamości uzdrowiska.

W 1515 roku Caspar Schaffgotsch, ówczesny właściciel Cieplic, wzniósł kaplicę przy kościele parafialnym, umacniając duchowy fundament miejscowości. Pół wieku później, w 1569 roku, przybył Caspar Hoffmann — nadworny lekarz z Brandenburgii, który jako pierwszy sporządził naukowy opis leczniczych wód termalnych, otwierając drogę do europejskiej renomy cieplickich źródeł.

W 1599 roku Caspar Ebert zbudował większy zbiornik źródła klasztornego, zapewniając stabilne zaopatrzenie w wodę leczniczą. Zaledwie osiem lat później, w 1607 roku, najwybitniejszy z Casparów — Caspar Schwenckfeld von Ossig, przyrodnik i lekarz z Jeleniej Góry — opublikował pierwsze szczegółowe naukowe opracowanie źródeł i ich właściwości terapeutycznych. To dzieło stało się fundamentem balneologii w regionie. W 1711 roku Caspar Jentsch odbudował kościół i łaźnie po niszczycielskim pożarze, przywracając Cieplice do życia dosłownie z popiołów.

Pięć pokoleń, jedno imię, jedna misja — ocalenie i rozwój uzdrowiska. Hotel Caspar nosi to imię, by ta nić pamięci nie zaginęła.

Od Schneekoppe do Śnieżki i dalej

Metamorfoza budynku jest zwierciadłem losów całego Dolnego Śląska. Zamkowy browar Schaffgotschów — solidna, murowana budowla z kamiennymi portalami na fasadzie i barokowymi sklepieniami w przyziemiu — warzył piwo przez blisko dwieście lat. Gdy w 1802 roku zdecydowano o przebudowie, nie zniszczono starego, lecz przetransformowano go: stare sklepienia stały się eleganckimi salami, a zapach chmielu zastąpił aromat kawy serwowanej kuracjuszom.

Pod nazwą „Zur Schneekoppe" — od niemieckiej nazwy Śnieżki, najwyższego szczytu Karkonoszy widocznego z okien hotelu — obiekt gościł przedstawicieli europejskiej elity. Bo Cieplice w XIX wieku były miejscem wyjątkowym: odwiedzali je Johann Wolfgang Goethe (1790), król pruski Fryderyk Wilhelm III z małżonką (1800), późniejszy prezydent USA John Quincy Adams (1800), Hugo Kołłątaj, Józef Wybicki, a także Izabella Czartoryska. Hotel przy placu, naprzeciwko późnobarokowego Pałacu Schaffgotschów (1784–1788), był naturalnym punktem na mapie tego kosmopolitycznego kurortu.

Po 1945 roku, gdy Dolny Śląsk stał się częścią Polski, budynek przemianowano na Dom Wypoczynkowy „Śnieżka" — polską wersję dawnej nazwy. Przeszedł remonty w 1975 i 1986 roku, a w nowej rzeczywistości służył kolejnym pokoleniom wypoczywających. Przełom nastąpił, gdy obiekt przyjął nazwę Hotel Caspar — świadomie nawiązując nie do pojedynczej postaci, lecz do całej konstelacji historycznych Casparów, którzy zapisali się w dziejach uzdrowiska.

Zabytek, który żyje

Wpisany do rejestru zabytków w 1958 roku, Hotel Caspar przeszedł w 2022 roku gruntowną, proekologiczną modernizację wartą ponad 1,5 miliona złotych, współfinansowaną ze środków unijnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego. Wymieniono system grzewczy, ocieplono budynek, zamontowano panele fotowoltaiczne i pompy ciepła — wszystko to przy zachowaniu zabytkowego charakteru fasady z kamiennymi obramieniami okien i historycznymi portalami. To przykład podejścia, w którym nowoczesność nie wypiera przeszłości, lecz ją chroni.

Dziś Hotel Caspar stoi tam, gdzie stał od ponad trzech stuleci — u stóp Karkonoszy, naprzeciwko pałacu, kilka kroków od Parku Zdrojowego z jego alejami lipowymi, koncertową muszlą i Teatrem Zdrojowym z 1836 roku. Gorące źródła wciąż biją pod ziemią, a budynek — choć wielokrotnie przebudowywany — zachowuje w swoich piwnicach pamięć o czasach, gdy służył jako browar rodu, który przez stulecia kształtował oblicze tego miejsca.

Żywa pamięć Cieplic

Hotel Caspar to nie tylko adres noclegowy. To punkt na mapie, w którym krzyżują się losy Schaffgotschów, pionierów balneologii, romantycznych podróżników i pokoleń kuracjuszy szukających zdrowia w najgorętszych źródłach termalnych w Polsce. Jego mury pamiętają zapach słodu i potu browarników, muzykę z sali balowej, ciszę pokojów wypoczynkowych i rozmowy gości z całej Europy.

Inspiracją do napisania tego artykułu były między innymi stare fotografie i nagrania, które ujrzały światło dzienne, gdy ktoś przyniósł swoje osobiste wspomnienia do digitalizacji. To skłoniło nas do refleksji — ile jeszcze takich skarbów kryje się na strychach, w pudełkach po butach, w starych szafach — i ile z nich może być związanych z historią Hotelu Caspar i Cieplic? Jeśli ktokolwiek posiada stare zdjęcia, filmy czy nagrania związane z tym miejscem, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc w ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń.